Boeken algemeen
Promotiecampagne kinderassortiment

De kastanjes van de Ardèche: Van varkensvoer tot culinaire delicatesse

Als de bladen van de kastanjebomen goudgeel kleuren en de gronden bezaaid liggen met kastanjes, gaan we op zoek naar de culinaire geheimen van deze miskende wondervrucht. Vergeet dus even 'les gorges', de machtige, wereldvermaarde kloofdalen en ontdekt met ons het minder bekende Ardèche. 

 

Klik hier voor de fotoreportage van Miet Waes.

 

 

Midden oktober, na een viertal uren treinen met de TGV, komen we aan in Valences. De zon zorgt voor een aangename twintig graden, heel wat warmer dan toen we uit Brussel vertrokken. We gaan op zoek naar hét nationaal symbool van de Ardèche – de tamme kastanje – die er van half oktober tot half november volop in de schijnwerpers staat. In verschillende steden en dorpjes vinden er Castagnades (kastanjefeesten) plaats, restaurants bieden menu's en dranken aan met kastanjes in de hoofdrol, delicatessenzaken pronken met nieuwe, creatieve heerlijkheden waarin deze noot wordt verwerkt. Het is de ideale periode om de geheimen van de Ardéchoise kastanje te ontdekken, die sinds 2006 het Franse kwaliteitslabel AOC kreeg dat de herkomststreek, maar ook de knowhow over het landbouwproduct garandeert.

 

Overleven dank zij de broodboom

 

Van de 60.000 hectare kastanjebossen uit 1860 schieten er nog 6.000 over. Toch blijft de streek, met meer dan 1.000 bedrijven, de grootste kastanjeproducent van Frankrijk. Van de 12.000 ton Franse kastanjeproductie per jaar komt immers de helft uit de Ardèche. Dit alles vernemen we in La Musée de la Châtaigneraie in een oud klooster uit de 17de eeuw in het hart van het middeleeuwse stadje Joyeuse, dat een belangrijke rol speelde in de geschiedenis van de Ardèche. Na een uitgebreide botanische uitleg over kastanjes en de kastanjeboom krijgen we er, mede door een mooi filmpje, een goed beeld van hoe de inwoners van de middeleeuwen tot nu steeds geraffineerdere technieken uitvonden om de bomen te verzorgen in het voorjaar, de vruchten te oogsten en te drogen in het najaar om ze vervolgens in de winter te pellen en te verwerken. Rijkelui gebruikte de kastanjes als voer voor hun varkens. De overwegend arme bevolking overleefde veel hongerwinters dank zij de kastanjeboom, die de heel toepasselijke naam 'broodboom' kreeg. Wie te arm was om tarwe of gerst te verbouwen of te kopen, bakte zijn brood met kastanjemeel. Voor hen vervingen kastanjes eveneens de aardappelen. Met de bladen van de broodboom vulde de armelui kussens en matrassen, met het hout maakte ze wiegjes, doodskisten, tafels, stoelen, kasten...  Ook dat wordt in het museum mooi geëvoceerd met creatieve voorbeelden. Dat de kastanje ook  hedendaagse kunstenaars blijft inspireren, blijkt in de kleine tentoonstellingsruimte met werken van plaatselijke artiesten: Beeldhouwwerken uit kastanjehout, maar ook schilderijen en aardewerk waarop de kastanje centraal staat. Als afsluiter snuisteren we nog even rond in het museumwinkeltje waar je allerlei producten kunt kopen die gemaakt zijn met kastanjes. Niet alleen de koekjes en peperkoek waarop ze bezoekers trakteren, maar ook kastanjepaté, -confituur, -likeur en andere lekkernijen.

 

Marron of Châtaigne?

 

De grootste kastanjegigant in Frankrijk is Sabaton in Aubenas. Je kan het bedrijf bezoeken in groepsverband. Maar ook de individuele toerist kan er genieten van een prettige video over het reilen en zeilen van het bedrijf. Het is tevens een uitgelezen adresje om al het lekkers te proeven en te kopen. Zaakvoerder Christophe Sabaton leidt ons graag persoonlijk rond. Fier vertelt hij over zijn grootvader, die een kleinschalig bedrijfje oprichtte om kastanjes te verwerken en hoe het bedrijf jaarlijks uitbreidde. Naast kanstanjecrèmes en andere producten waarin kastanjes verwerkt zijn, is het paradepaardje van het bedrijf de marron glacé, die wereldfaam geniet. Een kerstfeest zonder marrons glacés is ondenkbaar voor de Fransen.

Is het Franse woord voor kastanje nu marron of châtaigne? Willen we graag van hem weten.

Christophe: “De marron is een mooie, grote, blinkende kastanje waar slechts één noot in de bruine schil zit. Lodewijk XIII stuurde met kerst zo'n grote geglaceerde kastanje gewikkeld in goudkleurig papier naar zijn vrienden. Die traditie om met kerstavond marron glacés in goudkleurig papier aan te bieden, dateert uit die tijd. De châtaigne is een kastanje die uit twee kleinere kernen bestaat door een tussenwand gescheiden. Die verwerken we in alle andere producten. Omdat het woord châtaigne werd geassocieerd met varkensvoer en armelui-eten spraken de rijken over marron.”

 

Welkom bij de kastanjeboeren

 

Naast de grote Sabaton zijn er ook heel wat kleinere ambachtelijke bedrijfjes, die graag toeristen ontvangen en rondleiden. Meer dan welkom zijn we bij Michel en Martine Grange. Ook zij zijn de derde generatie die van de opbrengst van hun kastanjebomen leven en graag hun passie voor en kennis van deze vrucht delen. Het gamma producten waarin ze hun kastanjes verwerken en die je er kunt proeven en kopen zoals soepen, pastasausen naast de klassieke koekjes, taartjes, likeuren en confituren neemt nog jaarlijks toe. Een ideale plek ook voor een drank- en eetstop want in hun winkel staat een grote eettafel waar je heel wat van hun zelfgemaakte producten kunt nuttigen.

Een andere kastanjeboer, die graag toeristen rondleidt, is de filosofische Jean-Marie Lapierre in het kleine dorpje Prunet waar momenteel nog slechts acht mensen wonen. Op het 12 hectare grootte familiebedrijf begon hij als geitenboer, maar schakelde volledig over op de kastanjeteelt, toen hij realiseerde dat veel van zijn bomen, die al meer dan 200 jaar oud waren, de betere en geliefde kastanjesoorten zoals de Bouche de Betizac voortbrachten. Dit tot grote vreugde van zijn 90-jarige vader, die nog elke dag zijn wandeling tussen de kastanjebomen maakt. Het domein levert 30 ton kastanjes per jaar op die grotendeels aan coöperatieven worden verkocht. De kleine kastanjes verwerkt zijn vrouw in confituur en andere heerlijke gerechten.

Overal liggen er onder de bomen grote netten.

“Kastanjes kunnen niet geplukt worden. Je moet dus wachten tot ze gevallen zijn en dan moeten die binnen de veertien dagen worden opgeraapt. Daarom leggen we onder de bomen heel grote netten wat het oogsten vereenvoudigt, want dit is de zwaarste periode in het jaar”,  legt Jean-Marie ons uit terwijl hij ons zijn prachtig domein toont. Zijn creatieve vrouw specialiseerde zich in binnenhuisdecoratie. De vroegere woonst en ruimte waar de kastanjes werden gedroogd, zijn nu omgevormd tot een trendy interieur, dat in heel wat lifestyle bladen werd beschreven. Alleen daarvoor is het al een ommetje waard.

 

Bio en glutenvrij

 

De mogelijkheden met kastanjes, waarvan we voordien slechts de gepofte versie kenden, blijven ons verbazen. Goed nieuws voor wie glutenvrij moet eten of zweert bij bio: Het kastanjemeel wordt niet behandeld en is volledig glutenvrij. Dat wist Karin van Biscuiterie les Châtaignettes in Privat ons te vertellen. Samen met haar man Philippe richtten ze dertien jaar geleden een winkeltje op met zelfgemaakte heerlijkheden op basis van kastanjemeel. Alles wordt er artisanaal gemaakt naar eigen recepten. Het plezante aan het winkeltje is dat je vanachter glas het bakproces kunt volgen. Om geen kat in een zak te kopen, kan je er ook alles proeven alvorens een definitieve keuze te maken. Vooral hun dél souffles aux noisette et amandes, hun macarons aux myrtilles en hun taartla douceur de Marine zijn succesnummers.

 

Zelf kokkerellen

 

Zin om zelf aan de slag te gaan? Ook dat kan. Didier, een gerenommeerd patissier in Aubenas geeft tijdens bakcursussen (75 euro voor vier uren) al zijn geheimpjes prijs. Wil je thuis je vrienden met kastanjelekkernijen, verrassen, kan je hier macarons, madeleines en schuimpjes leren maken. Maar zijn Opéra des sous Bois Ardéchois leek me toch wel iets te complex en omslachtig.

Dat niet alleen bakkers, maar ook restaurateurs heel creatief zijn met kastanjes ondervonden we in Le Salon d'Ann-Sophie in Aubenas waar Christianne met haar dochter Ann-Sophie een theesalon, met achterin een piepklein restaurantje, uitbaten. Je kan er allerlei delicatessen kopen, maar ook heerlijk eten. Vooral haar kastanjesoep is onweerstaanbaar. Een volledig menu met kastanjesoep, voorgerecht (foie gras), hoofdschotel (lamsboutje) en dessert (wit roomkaasje) kost er 13,50 euro. Terecht werd Christianne tot ambassadrice van de Ardèchoise keuken uitgeroepen.

 

Kastanjefeesten

 

En natuurlijk wilden we de Castagnades niet missen die het derde weekend van oktober overal plaatsvinden. Het is een ruim honderdjarige traditie, die dankzij het AOC-label de laatste jaren veel toeristen lokt. De smalle straatjes in Joyeuse zijn versierd en overal staan standjes die kastanjes of kastanjeproducten verkopen. De geuren van gepofte kastanjes is doordringend. Een kleine, zelf in elkaar geknutselde paardenmolen, aangedreven door een man op een fiets, vermaakt de allerkleinsten. Wat verderop zingt een koor, sommige hebben een middeleeuws plunje aangetrokken, op andere plaatsen beginnen mensen spontaan te dansen. Leden van de Confrérie de la Châtaigne, de Broederschap der Kastanje die de vrucht promoot en haar kwaliteit beschermt, schrijden in hun lange gewaden door de straten. Plechtig openen ze officieel de markten, het hoogtepunt van de Castagnades. Het feest barst nu voorgoed los. Overal wordt er muziek gemaakt, gedanst, gastronomische wedstrijden gehouden. Tijdens het vuurwerk toasten we met de bewoners op hun …kastanjes  en beloven volgend jaar terug te komen.

 

PRAKTISCHE INFO

 

Erheen

TGV van Brussel-Zuid naar Valence

www.B-Europe.com

Logeren

-Villa Elisa M in Aubenas

www.villa-elisa-m.com

-Auberge Les Mûrets in Chandolas

www.aubergelesmurets.com

-Le Relais du Vivarais in Vivier

www.relaisduvivarais.fr

Eten

-Le Carré des Maîtres in Aubenas

-Le salon d'Ann-Sophie in Aubenas

-La bouche à oreille in Joyeuse

-Restaurant Chez Lulu in Privas

Toerisme Ardèche

www.ardeche-guide.com

Jessy Van Den Rym: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.